Para ter máis coñecemento sobre a rivalidade e a polémica na que participan Arcadi Espada, dende as páxinas de El mundo e Javier Cercas, dende as de El País, temos que coñecer os antecedentes.
A polémica arranca de lonxe, cando Arcadi Espada criticó a primeira novela de Cercas, Soldados de Salamina, unha novela que reflexiona en torno ó que fai que alguén sexa simplemente una boa persoa, un heroe. El libro trata dunha historia finxida dun periodista que trata de escribir a historia do frustrado asasinato de Sánchez Mazas, o ideólogo da Falanxe, por parte dos soldados republicanos no final da Guerra Civil; Cercas conta como Mazas puido escapar do seu destino grazas a que un soldado deixou que marchase encubrindo o seu voo fronte ós seus compañeiros. O periodista, tamén chamado Javier Cercas, encontra a Miralles, un vello excombatente de Lister, nun asilo do sur de Francia. Habilmente, o escritor deixa ver que naquel vello, agora un pouco amargado polo declive inevitable da súa vida, late un gran tipo. A razón de esta distinción radica en que Miralles foi o soldado que, fai anos, puido encañonar a Mazas engordando un pouco máis a lista de mortos da guerra, pero non o fixo, sencillamente porque non quixo facelo. Era un soldado de Lister, comunista e posiblemente stalinista, seguramente acostumado a ver sangue, pero pareceulle que matar a un home asustado e en retirada, cumplindo, iso si, coas ordes da sociedade ás que debía servir, simplemente non estaban ben. Fronte á razón da guerra que impón a morte do inimigo, o soldado elixiu o coidado. A propósito do éxito editorial desta novela, o 23 de marzo Espada comenta no seu blog: “Si irritantes son sus trampas retóricas, mucho más lo es su moralina: la novela tranquilizará a todos los papas antifranquistas, porque comprobarán que sus retoños no se han movido un paso del lugar, maniqueo y sentimentaloide, adonde ellos llegaron”. A partir disto, houbo filosofías varias sobre a realidade e a ficción.
Por agora estamos a falar de literatura, pero que pasa co xornalismo? Espada denuncia como o verosímil substitúe o veraz nos xornais, de como as técnicas novelísticas pouco a pouco foron desprazando ás xornalísticas. Na súa columna por medio de múltiples recortes da prensa do 2010, Espada mostra a entrada da ficción no xornalismo escribindo frases coma: “En cuanto al periodismo, grábese en letras de molde, suya es la infección, no la ficción” ou “Lo verdadero y lo verosímil no pueden confundirse en un discurso: cuando está uno no está el otro, a la manera del ser y la muerte. Si hubieran leído a Aristóteles lo sabrían». Según Espada, nas páxinas dos xornais os feitos vanse aledando á medida que os feitos ficticios contaminan a realidade. Houbo un día de decembro do 2010 no que Espada dixo: “Yo no tengo enemigos, porque yo sólo discuto sobre las ideas. Pelearse dura e irrespetuosamente con las ideas hasta el fondo, exprimirlas hasta el odio para que ni una gota (de odio) salpique a los hombres”. Quero resaltar a frase “salpique a los hombres” porque á fin de contas o odio contra Cercas apareceu reflexado na súa columna, co que eu chamaría envexa. Pero a polémica foi a máis, tanto que nós, uns alumnos que cursamos bacharelato, que fai uns días ignorábamos ou ben mostrábamos indiferenza ante a existencia de Cercas e de Espada, vémonos envoltos nunha complexa anatomía sobre esta.
Por el Novo Blog de Filosofía el 05/04/11
Salamina:
ResponderEliminarhaberá que discutir se a columna de Espada salpica a Cercas ou se asulaga as súas ideas sobre a posibilidade de "transfigurar" os feitos no periodismo.
Para min Arcadi estase a pasar demasiado, cercas non se meteo con nadie, nin moito menos mentiu sobre a vida privada de ninguén. Espada non debería de decir esas cousas sobre Cercas, e ir asi coa súa ironia....Inventando todo sobre o que fai ou deixa de facer Cercas. Arcadi para min si que perderia todo o prestixio que teria, o inventarse cousas sa vida dos demais.
ResponderEliminarSinceramente, e tal como falamos en clase, Arcadi Espada está sacando todo totalmente fora de contexto. Que non pretenda erradicar o uso de figuras literarias nas novelas, porque iso é absurdo. Utilizar unha historia ficticia dentro dun marco histórico real non ten nada de malo (que sería entón, dos seguidores de películas como Titanic ou Gladiator).
ResponderEliminarEu penso que incluso, as columnas de opinión, son para iso, opinar, incluindo un pouco de humor, xa que o resto das noticias teñen que ser reais e verídicas.
Sorprendeme a polemica de se é lexítimo utilizar recursos como o humor nun periódico na columna de opinion, cando, eu penso, é máis grave que nun reportaxe (no que a obxectividade é o máis importante) se pon de titulo: 'Morren 3 persoas e 2 portugueses'. Descarado.
Indagando na web encontrei unha entrevista a Cercas onde lle preguntan sobre a súa novela:
ResponderEliminar"Soldados de Salamina" funde realidad y ficción, con unos resultados excelentes. ¿Es un argumento más para los que pregonan la muerte de la novela?
Pues no, es un argumento en contra de los que pregonan la muerte de la novela, porque la novela es el género más maleable que existe. Puedes hacer con ella prácticamente lo que te dé la gana. Yo he mezclado realidad y ficción, pero se puede hacer eso y mil cosas más. Lo de la muerte de la novela no tiene sentido, es algo que se dice desde que la novela nació. De lo que se trata es de que la novela proponga cosas distintas y buenas
¿Seguirá explorando el camino -ya iniciado con Relatos Reales- de esta fusión en sus siguientes libros, o es algo que sólo realizará con "Soldados de Salamina"?
Bueno, la historia lo pide así, eso por una parte. Por otra parte, no tengo por costumbre repetir las fórmulas, justamente de lo que se trata es de hacer cosas nuevas. Si una historia se me impone de tal modo que no tengo otro remedio que contarla, mezclando realidad y ficción lo haré, pero eso dependerá de lo que me proponga hacer. Yo procuro que mis libros no se parezcan entre ellos, o que se parezcan muy poco.
Profe:
Se os antecedentes, é dicir, a crítica que fixo Arcadi da novela de Cercas non existise, se Arcadi non houbese dito que as trampas retóricas de Cercas son IRRITANTES e moito máis a súa moralina, quizais podería ser que nesta polémica concreta do caso de Rico, Arcadi tan só criticase as súas ideas, pero non é así. Para empezar Arcadi traballa no mesmo campo que Cercas, son rivales por pertencer a periódicos diferentes, que loitan por seguidores e ainda por enriba son de distintas ideoloxías, súmalle a crítica deste libro, que en términos xerais tivo unha crítica é un éxito tremendo e por último hai que ter en conta o bulo que meteu no xornal, unha mentira que en comparación ca de Rico é moito máis descarada, carecente de ironía, inmoral e directa á persoa de Cercas. Según o meu ver, Arcadi non salpica con odio a Cercas, o empapa de arriba a abaixo!
Dylan:
ResponderEliminar"Que Ana Karenina se tire al tren no es mentira ni verdad" (Espada, De vuelta del burdel).
"Utilizar unha historia ficticia dentro dun marco histórico real non ten nada de malo" (Dylan), a non ser que digas que todo o teu relato é histórico.
Salamina:
ResponderEliminarTraballan en periódicos rivais. Pero non creo que sexan de distinta ideoloxía. Sería interesante investigar algo por aí.
Por certo, por moitos anos Arcadi publicou en El País.
Este comentario ha sido eliminado por el autor.
ResponderEliminarMenos música gansta Dani!! xD
ResponderEliminarProfe, ti mesmo o recalcaches, non sei como o vedes pero o que eu creo que máis incomoda a Arcadi non é só a mentira senón que é a negación do evidente, como cando Cerca di que todo o seu relato é histórico. É lóxico que lle incomode eso, aínda que me parece unha ''parvada'' collerlle tanta tirria a alguén por iso, supoño que haberá algún compoñente de tipo personal que fixo estalar esta guerra, por que senón non lle atopo lóxica ningunha ós ataques tan directos quie se fan, mellor dito, que fai Arcadi.
ResponderEliminarNon recordo que Cercas dixese que a súa novela é historica... según a entrevista el di "Yo he mezclado realidad y ficción"
ResponderEliminarPenso o mesmo que Salamina, e volvo a decir que para min Arcadi estase a pasar, Cercas non se meteo na vida de ningúen, nin inventou cousas sa sua vida, e para min eso non esta ben.
ResponderEliminarVale, é certo, Cercas non inventou cousas da súa vida, pero xustificou que Rico as inventase sobre a súa.
ResponderEliminarpero non é o mesmo dende o meu punto de vista Cercas fixo mal, nadie ten o dereito de inventar cousas sobre a vida doutra persona e pretender salirse coa súa, se non recibir criticas, Rico inventou sobre a súa pero e él inventando a sua vida, pode a xente non lle guste pero non fixo o que fixo Cercas. Para min a actitude de Cercas non e xustificable.
ResponderEliminarAnaco dunha publicación realizada polo periódico El País, que posúe o título seguinte: “Arcadi Espada lanza el nulo de que Cercas fue detenido en un prostíbulo”.
ResponderEliminar"Estoy estudiando ir a los tribunales o hacer un pronunciamiento público", adelantó Cercas. "Desisto de dialogar con Espada. Con él es imposible el diálogo. Es un fanático, un talibán. ¿Cuánto odio es necesario para que alguien quiera cargarse tu reputación ante tu familia y tus amigos? Me da pánico".
En su tribuna del pasado domingo, Cercas defendía lo que había hecho Francisco Rico -asegurar en el periódico que no fumaba, dando así más fuerza a sus argumentos contra la Ley Antitabaco, a pesar de que sí fuma- con esta reflexión: "Si aceptamos que la historia es, como dice Raymond Carr, un ensayo de comprensión imaginativa del pasado, quizá debamos aceptar también que el periodismo es un ensayo de comprensión imaginativa del presente. La palabra clave es 'imaginativa'. La ciencia no es una mera acumulación de datos, sino una interpretación de los datos; del mismo modo, el periodismo no es una mera acumulación de hechos sino una interpretación de los hechos. Y toda interpretación exige imaginación".
Vou deixar un pouco de lado a valoración dos actos de Arcadi Espada; non me centrarei en se fixo ben ou mal ao mentir sobre a vida privada de Cercas. O que me interesa agora é a gran estratexia que planificou, pagándolle a Cercas coa súa mesma moeda. Como todos puidemos apreciar, a finalidade do seu artigo, que algúns califican de “calumnia sobre a vida doutra persoa”, é situar a Cercas entre unha bifurcación de camiños.
AS DÚAS OPCIÓNS que lle quedarían son: RECTIFICAR os seus argumentos a favor de Francisco Rico, declarando que nos medios de comunicación a verdade ten que prevalecer sobre a mentira, ou AGUANTAR ese dano que sufríu a súa reputación sen que ninguén (sen que Arcadi) page as consecuencias.
Ao meu parecer, cando Francisco Rico expresou a súa intención de ir a un tribunal, decantouse pola primeira opción. Sen embargo, a súa personalidade, incapaz de retractarse e ceder a “victoria” ao seu adversario, inventou un atallo. Para Cercas a ironía e a interpretación de datos mediante a imaxinación están ben usadas sempre e cando a él non lle prexudiquen! Según el, o emprego de imaxinación no periodismo está ben, na ciencia é comprensible e na hitoria: necesaria. Sen embargo, cando se meten asuntos de por medio que a el non lle interesan… a cousa cambia!
En múltiples ocasións, os investigadores e científicos recorren a unha terxiversacións da ciencia, distorsionando e cambiando os seus resultados e dando lugar a GRANDES FRAUDES para poder establecer teorías. Na ciencia, como no periodismo, respectar a REALIDADE DOS DATOS debería ser crucial e imprescindible.